Önce kayıtlarınız, sonra sokak
Kayıt bir şeyi gösterir, sokak başka bir şeyi. Özel dedektif, kayıtların cevap vermediği yerde işe yarar.
| Sorun | Önce bakılacak | Gözlem ne zaman anlamlı |
|---|---|---|
| Geç gelme, erken çıkma | Giriş kaydı, vardiya listesi | Kayıt yoksa ya da tutmuyorsa |
| Kasa ve ürün eksiği | Sayım, kasa dökümü | Açık belli vardiyalara düşüyorsa |
| Müşteri kaybı | Müşteriyle kendi konuşmanız, sözleşmeniz | Yalnız sözleşmede rekabet maddesi varsa ve avukatınız isterse |
| Raporlu günler | Rapor tarihleri | Duyulan belli bir yer varsa |
Duyulan bir yer ve gün yoksa plan yazmak yerine önce bunları öğrenmenizi öneririz. Kasada izlenecek sıra kasa açığı yazısında, raporlu çalışan için yol bu yazıda.
Çalışan takibinde sokaktan bakılan sorular
İşinizi yürüten kişilere güvenmek zorundasınız, ama bazen bir şey tutmaz. Şu sorular sokakta karşılık bulur.
| Aklınızdaki soru | Baktığımız yer | Plan |
|---|---|---|
| Raporlu çalışan başka bir işte mi? | Duyulan iş yerinin ya da tezgâhın önü | Raporlu günlerden seçilen ikisi |
| Saha personeli ziyaretleri yapıyor mu? | Listedeki birkaç müşterinin sokağı | Liste günü, iki üç nokta |
| Kapanışta dükkândan bir şey çıkıyor mu? | Dükkânın yaya yoluna bakan cephesi | Kapanış saati, iki üç akşam |
Kuralımız tek: duyulan belli bir iş yeri, mesai ya da rapor saatleri. Çalışanın evi, izin günü, mesai dışı saatleri, telefonu ve hesapları plana girmez. Rapor kâğıdına ve sağlık durumuna bakılmaz.
Duyduğunuz sözü önce ayıklayın
Çalışan takibini başlatan şey bazen yalnız bir söylentidir. Plan yazılmadan önce şu dört soruyu kendinize sorun; birine cevap veremiyorsanız önce onu öğrenin:
- Kim gördü? Kendisi mi gördü, başkasından mı duydu?
- Hangi gün, hangi saatte? O gün çalışan gerçekten raporlu muydu?
- Tam olarak nerede? “Çarşıda bir dükkânda” ile tabelası söylenen bir dükkân aynı plan değildir.
- Kaç kez? Tek bir kez görüldüyse mesele bir ziyaret de olabilir.
Bu dört cevap özel dedektife gereken günü ve kapıyı verir, sizi de boş bir günün ödemesinden korur.
İşe almadan önce, ayrıldıktan sonra
İşe alım öncesi. Soru kısadır: anlatılan son iş yeri gerçekten var mı, gösterilen adres mevcut mu? Adayın kendisi izlenmez, günlük hareketine bakılmaz. Referansı kendiniz ararsınız; biz o iş yerinin söylenen adreste durup durmadığını görürüz. Bakıcı ve ev yardımcısı için izlenecek sırayı bu yazı anlatıyor.
İşten ayrıldıktan sonra. Eski elemanınızın müşterilerinizi aradığını duydunuz. Önce müşterinizle konuşun: kim aradı, hangi firma adına? Sonra sözleşmenize bakın. Ayrılan kişinin evi ve günlük hareketi gözlemimize girmez; iş yeri kapısına bakmak ancak sözleşmede rekabet maddesi varsa ve avukatınız isterse konuşulur.
Küçük işletmede iki günlük plan
Küçük işletmede plan da karara yetecek kadar küçük tutulur.
- Tek soru seçin. “Salı raporlu günde duyulan dükkânda mı?” gibi.
- İki gün belirleyin. Rapor tarihlerinin içinden, duyulan yerin açık olduğu saatler.
- Söyleyeni not edin. Söz kimden geldi? Yanlış güne ya da yanlış kişiye ait olabilir.
- Sonucu önceden düşünün. Görülürse ne yaparsınız, görülmezse elemanınızla nasıl konuşursunuz?
Bakırköy’de iş yerine göre gözlem
Bakılacak nokta iş yerinin bulunduğu semte göre değişir.
Çarşıda. Zeytinlik ve Cevizlik’te dükkânlar yaya yollarına bakar, kapı karşı taraftan görülür. Yerel ayrıntılar meydan ve çarşı sayfasında.
Kartaltepe ve İncirli Caddesi çevresinde. Bakırköy Kartaltepe’deki ofis ve büro binalarında aralık mesai bitişine göre dar yazılır.
D-100 kenarındaki iş merkezlerinde. Ataköy 7-8-9-10. Kısım’da iş merkezleri yolun güney yanına dizilir. Binaya girilmez; dış kapı ve yol görülür.
Fuar Merkezi çevresinde. Saha personeli “stanttayım” diyorsa önce fuar takvimine bakılır.
Saha personelinde. Listedeki iki müşteriye “Geçen hafta temsilcimiz uğradı mı?” diye sormak ve sipariş kaydıyla karşılaştırmak ilk adımdır. Cevap alamıyorsanız ya da söz tutmuyorsa gözlem anlamlı olur. Listede birbirinden uzak üç semt varsa hepsine bakılmaz; iki müşteri seçilir, o sokakların görülen kısmı not edilir.
Semt pazarında. Duyulan yer bir pazarsa gün zaten bellidir, dedektif tek güne yazılır.
Kurgusal örnek · gerçek bir kişiye ya da işe dayanmaz
Bakırköy çarşısında iki mağazası olan bir işletme sahibi, raporlu görünen bir elemanının başka bir dükkânda tezgâh başında olduğunu duymuş. Taslakta raporun geçerli olduğu iki gün, o dükkânın açık olduğu saatler, sahada tek kişi var. Bakılacak yer yalnız duyulan dükkânın önü. Elemanın evi ve izin günleri plana girmiyor, raporun içeriği sorulmuyor. Üçüncü gün yeni onaya bağlı.
İşverene verilen döküm
Gün ve saat sırasıyla: tarih, yer, görülen kişi ve yaptığı iş. Çekildiyse sokaktan alınmış fotoğraflar. Duyulan şey görülmediyse bu da satır olur.
Notlarda “kaytarıyor” ya da “hırsızlık yapıyor” gibi bir hüküm bulunmaz. Kararı siz verirsiniz: konuşmak, kaydı düzeltmek ya da başka bir adım. İşten çıkarma gibi bir yol düşünüyorsanız notları avukatınızla paylaşabilirsiniz. Notta görülmediyse elemanınızla konuşmaya daha rahat başlarsınız.
İlk konuşmada anlatacaklarınız
İş yerinizin mahallesi, çalışanın görevi, soru ve bu soruyu nereden duyduğunuz. Soru sokakta cevap bulacak bir soruysa günleri birlikte seçer, kişi sayısıyla toplam tutarı önünüze koyarız. Planın boş hâli çalışma şekli sayfasında.