Ücreti oluşturan beş kalem
Ücret beş kalemin toplamıdır: gün sayısı, günlük saat, sahadaki kişi, yol ve teslim biçimi. Sorunuzu dinledikten sonra bu beşini birlikte çıkarır, önünüze tek bir tutar koyarız.
| Kalem | Tutarı ne büyütür? | Soracağınız soru |
|---|---|---|
| Gün sayısı | Olayın belli bir güne bağlı olmaması | Neden bu kadar gün? Daha azıyla başlanabilir mi? |
| Saat | Kısa bir çıkış anı yerine akşam boyu beklemek | Bir gün kaç saati kapsıyor? |
| Sahadaki kişi | Bakılacak çıkış ve yön sayısı | İkinci kişi neden gerekli? |
| Yol | Bakılacak yerin ilçe dışına çıkması | Yol bu tutarın içinde mi? |
| Teslim | Saatli notun yanında fotoğraflı, düzenli bir özet | Sonunda tam olarak ne alacağım? |
Yol satırı Bakırköy’de sandığınızdan çabuk devreye girer. Ataköy 7-8-9-10. Kısım’dan Medeniyet Köprüsü ile yürüyerek Şirinevler’e geçilir; köprünün öbür yakası Bahçelievler’dir. Bakılacak yer oraya uzanıyorsa bunu teklif yazılmadan söyleyin.
Üç örnek iş: tutar nerede büyür?
Rakam yazmıyoruz, ama işlerin birbirine göre nerede durduğunu gösterebiliriz. Aşağıdakiler kurgusal örneklerdir, gerçek bir işe ait değildir.
| Başlık | Tek akşam, tek kişi | Üç perşembe, tek kişi | İki nokta, iki kişi |
|---|---|---|---|
| Soru | Bu perşembe söylediği iş yerinde mi? | Perşembe akşamları söylediği yerde mi? | Borçlu bilinen adresi kullanıyor mu, söylenen iş yerinde çalışıyor mu? |
| Gün | Bir akşam | Üç ayrı perşembe akşamı | İki sabah |
| Neden bu kadar? | Soru tek bir geceye bağlı | Bir düzen tek akşamda anlaşılmaz | İki yere aynı saatte bakılıyor |
| Tutar | Üçünün en düşüğü | Gün sayısıyla büyür | Kişi de eklendiği için üçünün en yükseği olabilir |
En ucuz sütun her soruya yetmez. Tek akşamın notu o akşamı anlatır; “her perşembe” sözüne cevap vermez. Tersi de geçerli: tek akşamlık bir soruya üç hafta öneriliyorsa nedenini sorun. Gün sayısının bir gerekçesi olmalı.
Hangi işte hangi kalem öne çıkar?
Beş kalem her işte aynı ağırlıkta olmaz. Sorunuzun türü, tutarın nereden büyüyeceğini baştan gösterir.
| İş | Tutarı en çok belirleyen | İşi kısaltan bilgi |
|---|---|---|
| Eş takibi | Gün ve saat | Sizi düşündüren akşamın belli olması |
| Adres tespiti | Farklı günlere yayılan sabah ve akşam saatleri | Kısım numarası, site adı, yakın tarihli fotoğraf |
| Çalışan ve iş yeri | Duyulan iş yerinde bakılacak gün sayısı | Rapor tarihleri ve iş yerinin adresi |
| Firma ve ortak | Bakılacak iş günü sayısı | Önceden görülmüş sicil ilanı ve belgeler |
| Kiralık ve kapora | Gidiş sayısı; tek gidiş yetebilir | İlan, tapu ve ev sahibinin adı |
Bir kişi mi yeter, iki kişi mi gerekir?
Tutarı en hızlı büyüten kalem budur, o yüzden gerekçesini sormanız yerinde olur.
Tek çıkışı olan bir adres, bir dükkânın açılış ve kapanış saati, bir ilandaki adresin var olup olmadığı tek kişiyle bakılacak işlerdir. İki ayrı sokağa açılan bir giriş ya da iki yana açılan bir durak ise ikinci kişiyi gündeme getirir; Zeytinlik’teki Marmaray durağı böyledir. Basınköy gibi müstakil evlerin ağır bastığı bir yerde bakılacak nokta baştan seçilir; orada kişi sayısından çok bekleme payı değişebilir.
Gerekçesi söylenmeyen iki kişilik bir teklif pazarlığa açıktır. Gerekçesi olan bir teklifi tek kişiye indirmek ise o günü boşa harcamak olabilir.
Günlük fiyat söylendiyse toplamı kendiniz çıkarın
Günlük fiyat kulağa düşük gelebilir, oysa karşılaştıracağınız şey toplamdır. Beş soru sorun:
- Bu fiyat bir gün için kaç saati kapsıyor?
- Kişi başına mı, iş başına mı?
- Sorum için kaç gün öngörüyorsunuz, en çok kaç gün?
- Yol ve teslim bu fiyatın içinde mi?
- Kişi o gün hiç çıkmazsa ya da gün yarıda kalırsa o gün nasıl sayılır?
Cevapları tek satıra dökün: günlük fiyat × gün × kişi + yol + teslim = toplam. Saatlik fiyat söylendiyse aynı hesabı saatle yapın. Gün sayısı “duruma göre” kalıyorsa üst sınır isteyin. Üst sınırı olmayan bir günlük fiyatın toplamı hesaplanamaz.
“Sonuç çıkmazsa ücret yok” denirse
Kulağa rahat gelir, ama önce üç şeyi sorun: Sonuç kime göre, nasıl ölçülecek? Kaç gün bakılacak? Sonuç sayılan şey çıkarsa tutar ne olacak? Bu cevaplar yazıya geçmeden teklifi başka bir teklifle karşılaştıramazsınız. Sonuca para bağlayan biri, neyi nasıl yapacağını da söyleyebilmeli.
Teklifte sonradan çıkabilecek kalemler
Kabul etmeden önce şu listeyi sırayla sorun. “Dâhil” denilen her satırı teklifin içine yazdırın.
- Gece ya da hafta sonu farkı var mı?
- İlk gün “gerek oldu” denilerek ikinci kişi eklenebilir mi?
- Bakılacak yer ilçe dışına çıkarsa yol ayrıca mı hesaplanır?
- Fotoğraf, düzenli özet ya da ikinci kopya için ayrı ücret var mı?
- Sizin iptal ettiğiniz gün nasıl sayılır?
- Vergi tutarın içinde mi, ödeme ve belge koşulları yazılı mı?
- Onayınız olmadan gün eklenebilir mi?
Bunların hiçbiri kendiliğinden kötü sayılmaz. Sorun, teklif verildikten sonra ortaya çıkmalarıdır.
Teklifleri karşılaştırma tablosu
Rakama bakmadan önce her teklif için bu satırları doldurun. Boş kalan satırı karşı tarafa sorup tamamlayın.
| Satır | Net bir teklifte | Eksik bir teklifte |
|---|---|---|
| Soru | “Salı akşamı söylediği yerde mi?” | “Takip yapılır” |
| Günler ve saatler | Üç perşembe, iş çıkışından akşamın sonuna | “Bir hafta çalışılır” |
| Sahadaki kişi | İki kişi ve nedeni | Hiç geçmiyor |
| Yöntem | Kamuya açık yerden gözlem, açık kaynak | “Her yolu deneriz”, “imkânlarımız var” |
| Teslim | Her gün için saatli not, çekildiyse fotoğraf | “Sonuç raporu” |
| Toplam tutar | Tek rakam, neyi kapsadığı yanında | “Duruma göre”, ya da gün sayısı olmadan günlük fiyat |
| Ek gün | Onayınıza bağlı, tutarı önceden belli | “Gerekirse devam ederiz” |
| Hiçbir şey görülmezse | Çalışılan günlerin notu yine sizde | “Sonuç alırız” sözü |
Pahalı sandığınız teklif daha çok gün içeriyor olabilir. Ucuz sandığınız teklifte ise bakılacak saat hiç yazmıyor olabilir.
Aynı iş için neden çok farklı rakamlar duyarsınız?
Çünkü teklifler aynı işi anlatmıyor. Birinin söylediği rakam tek akşamı, ötekinin söylediği bir ayı kapsıyor olabilir. Biri tek kişiyi, öbürü iki kişiyi hesaplamıştır. Günlük fiyat söyleyen biri toplamı hiç söylememiş olabilir.
Teklif toplayan sitelerde gördüğünüz aralıklar da ilçeye özgü olmaz. Geniş bir bölgeyi ve çok farklı işleri birlikte kapsar, sizin sorunuzun tutarını söylemez.
Bir de yöntem farkı var. Arama dökümü ya da konum kaydı vaat eden bir teklifle sokaktan gözlem teklifi aynı işin iki fiyatı olamaz. Bunları neden ayrı tutmanız gerektiğini telefon dökümü teklifi yazısı açıklıyor.
Bir teklif taslağı neye benzer?
Kurgusal bir iş üzerinden kısa bir taslak:
Kurgusal örnek · gerçek bir kişiye ya da işe dayanmaz
Soru: Ataköy 7-8-9-10. Kısım’da oturan kişi perşembe akşamları söylediği iş yerinde mi? Günler: art arda üç perşembe. Saat: iş çıkışından akşamın sonuna. Sahada: iki kişi, çünkü iş yerinin iki kapısı iki ayrı sokağa açılıyor. Bakılan yer: kamuya açık cadde. Teslim: her gün için saatli not, çekildiyse fotoğraf. Son satır: toplam tutar, tek rakam.
Taslakta sonuç yer almaz, çünkü sonucu önceden söylemek mümkün değildir. Aynı altı satırı kendi işiniz için bir kâğıda yazın: soru, gün, saat, kişi, nokta, teslim. Yazamadığınız satır, teklif alırken soracağınız ilk sorudur.
Tutarı neyle küçültebilirsiniz?
Bildiğiniz her ayrıntı sahadaki bir saatin yerini tutabilir. “Eşim beni aldatıyor mu?” geniş bir sorudur, “Salı akşamı söylediği yerde mi?” tek akşama sığar. Olayın hangi akşam tekrarlandığını biliyorsanız öteki günler için para ödemezsiniz. Adresi kısım numarasıyla verin: Ataköy dört ayrı mahalledir, 9. Kısım ile 3. Kısım aynı yer olmaz. Konuyu kişiye açtıysanız onu da söyleyin; günler buna göre seçilir.
Kalemleri kısmak da mümkündür, ama her birinin karşılığında neyin görülmeyeceğini öğrenin:
| Kalem | Kısılabilir mi? | Ne zaman? |
|---|---|---|
| Gün sayısı | Bazen | Sizi düşündüren gün belliyse |
| Teslim biçimi | Evet | Notu yalnız kendi kararınız için istiyorsanız fotoğraflı özet gerekmeyebilir |
| İkinci kişi | Gerekçe zayıfsa | Adresin tek çıkışı varsa |
| Saat aralığı | Dikkatle | Sorunun geçtiği saat dışarıda kalırsa o gün boşa gider |
| Bakılacak nokta | Dikkatle | Tek noktaya indirince kişinin diğer çıkışı kullanması ihtimali size kalır |
Bütçeniz belliyse baştan söyleyin
Söylerseniz o tutara sığacak en dar soruyu birlikte ararız: üç akşam yerine sizi en çok düşündüren tek akşam, iki nokta yerine tek nokta.
Bir günle başlamak da bir yoldur. Notu gördükten sonra devam edip etmemeye karar verirsiniz, her yeni gün yeni bir onaydır. Bu yol iki durumda işe yaramaz: soru bir düzeni soruyorsa tek gün cevap vermez, tek seferlik bir gün kaçarsa da aynısı tekrar gelmeyebilir.
Rakamı neden bu sayfada göremiyorsunuz?
Buraya yazacağımız bir rakam sizin işiniz için ya fazla ya eksik olurdu. Arayın ya da WhatsApp’tan iki satır yazın; hangi günler bakılacağı, kaç kişi çıkacağı ve toplamın ne olduğu işe başlamadan önünüzde olsun, kararı ondan sonra verin. Sıranın tamamı çalışma şekli sayfasında.