İmzadan önce altı adım
Acele ettirildiğinizde sıra karışır, o yüzden önceden yazın.
- Unvanı sicilde aratın, ilanları okuyun.
- Belge listesini isteyin, gelenleri ilanlarla karşılaştırın.
- Görüşmeye gidin, tabelaya ve çevreye bakın. İlk görüşmede para konuşmayın.
- Soru kaldıysa adrese dışarıdan bakılmasını isteyin.
- Sözleşmeyi imzadan önce avukatınıza gösterin, notları da yanına koyun.
- Parayı sözleşmedeki tarafın hesabına, sözleşmede yazan amaçla gönderin.
Sicil ve kapı önü ayrı şeyler gösterir
Biri ötekinin yerini tutmaz, bu yüzden ikisine de ayrı bakın.
| Soru | Sicil ve belgeler | Kapı önü |
|---|---|---|
| Şirket var mı? | Kuruluş ilanı gösterir | Tabela bir ipucudur |
| Bu kişi şirketi temsil ediyor mu? | İmza sirküleri ve ilan gösterir | Göstermez |
| Bu adreste iş yürüyor mu? | Yalnız kayıtlı adresi gösterir | Gündüz hareketi fikir verir |
| Anlatılan büyüklük doğru mu? | Mali tablolar fikir verir | Çalışan ve iş akışı fikir verir |
| Para nereye gidecek? | Sözleşme ve hesap adı gösterir | Göstermez |
Şirket gerçek mi: ilk bakılacak yer sicil
Ticaret Sicili Gazetesi’nde şirketin adını aratın. Sorgu ücretsizdir. Unvanı kartvizitte yazdığı gibi yazın, sonuç çıkmazsa kısaltarak deneyin. Eski bir unvan bulursanız onu da aratın.
- Kuruluş tarihi. “Uzun yıllardır bu işi yapıyoruz” diyen şirket birkaç ay önce mi kurulmuş?
- Yetkili. Sizinle konuşan kişi ilanda geçiyor mu?
- Ortaklar. Limited şirkette ortak değişince ilan çıkar. Anonim şirkette pay sahipleri ilana yansımayabilir; pay defterini şirketten isteyin.
- Faaliyet konusu. Teklif edilen iş ile sicildeki iş uyuşuyor mu?
- Adres. İlandaki adres size verilen Ataköy adresi mi? Yakın zamanda değişmiş mi?
Bunların hiçbiri kendiliğinden kötü bir şey göstermez; yeni kurulmuş şirket de iyi iş yapabilir. Önemli olan, anlatılanla kayıttakinin uyuşmasıdır.
Şirketten isteyebileceğiniz belgeler
Ciddi bir ortaklık görüşmesinde belge istemek garip karşılanmaz.
| Belge | Ne gösterir? | Dikkat edeceğiniz |
|---|---|---|
| Vergi levhası | Vergi kaydı ve dairesi | Şirket adı uyuşuyor mu, belge yakın tarihli mi? |
| Faaliyet belgesi | Odaya kayıtlı olduğu | Tarihi yakın mı? |
| İmza sirküleri | Şirketi kimin temsil ettiği | Sizinle imzalayacak kişinin adı var mı? |
| Son dönem mali tablolar | Anlatılan büyüklük | Teklifteki rakamlarla uyuşuyor mu? |
| Müşteri ya da iş listesi | İş yapılıp yapılmadığı | Birini arayıp doğrulayabilir misiniz? |
| Kira sözleşmesi | Ofisin kullanılma biçimi | Süre ve kiracı adı |
Şirketin sitesi ne zamandır yayında, teklifte adı geçen müşteriler kendi sayfalarında bu şirketten söz ediyor mu? Bunlara kimseden izin almadan bakabilirsiniz; bulduğunuzu tarihiyle yazın, görüşmede sorun.
Verilen tepkiyi de not edin: “Bu aşamada gerek yok, önce sermayeyi koyun” sözü kararınızı etkiler. “Bu hafta karar vermezseniz başka yatırımcıya gider” derken belge göstermeyen biriyle acele etmeniz gerekmez.
Ataköy adresi ne anlatır?
Adresin iyi bir semtte olması şirketin iyi olduğunu göstermez. Görüşmeye giderseniz tabelaya, başka çalışan olup olmadığına, sizi karşılayan kişinin şirket çalışanı olup olmadığına bakın. Şık bir toplantı odasında görüşmek, odanın şirkete ait olduğunu göstermez; bazı iş merkezlerinde masa ve oda saatlik ya da aylık kiralanıyor olabilir.
Kapı önünden neye bakarız?
Kâğıt tarafı bittiğinde “Bu adreste gerçekten iş yürüyor mu?” sorusu kalır. Bu soruya iş günlerinde kamuya açık yerden bakarız.
- Binanın girişindeki tabela ya da levhada şirketin adı geçiyor mu?
- Size verilen kişi iş saatlerinde binaya geliyor mu?
- Şirket adıyla gelen kargo ya da müşteri akışı dışarıdan seçilebiliyor mu?
- Anlatılan büyüklüğe uygun bir hareket var mı?
Ofisi hiç açık bulamamak bir işarettir, ama karar için yetmez; belgelerle birlikte değerlendirirsiniz. Genel çerçeve firma ve ortak sayfasında, mahalledeki koşullar Ataköy’de özel dedektif sayfasında.
Karar tarihiniz yakınsa bunu baştan söyleyin; hangi kısma önce bakılacağı ona göre değişir.